Waarom is Malta eigenlijk lid van de EU?

Telkens wanneer ik met cliënten van Dr. Werner & Partners om tafel zit, komt vroeg of laat de vraag naar voren: Waarom eigenlijk Malta? Naast vele andere redenen is het voor de meesten het EU-lidmaatschap van Malta – en de daarmee verbonden fiscale voordelen – dat het land zo aantrekkelijk maakt. Maar waarom is een dwergstaat met minder inwoners dan een stad als Rotterdam of Antwerpen eigenlijk lid van de EU? Die vraag wil ik hier graag beantwoorden.

Malta was al vóór toetreding nauw verbonden met de EU

Al ver voor de toetreding tot de EU in 2004 was Malta economisch gezien sterk verweven met het Europese vasteland. Maar liefst 41% van alle export ging destijds al naar de EU, tegenover 63% van alle import die uit de Unie kwam. Wat men destijds op Malta nog niet volledig besefte (althans niet officieel), was het enorme potentieel dat in deze eilandstaat sluimerde – maar daarover later meer. Het import- en exportgedrag is sindsdien niet ingrijpend veranderd en de relaties met Italië als belangrijkste handelspartner zijn onverminderd sterk.

Een brug naar de Arabische Liga en Libië

Malta en Cyprus traden gelijktijdig toe tot de EU. Een van de strategische overwegingen hierbij was de hoop dat deze landen een positieve bijdrage zouden leveren aan de relatie met de Arabische Liga. En dat is ook gebleken: Malta is door zijn taal, het Maltees (een unieke mix van Arabisch en Italiaans), van oudsher Arabisch georiënteerd en onderhoudt nauwe banden met Libië. Vooral op het gebied van olie heeft Malta in het verleden vaak gefungeerd als diplomatieke brug tussen de EU en het Noord-Afrikaanse land.

Een cruciale geopolitieke rol – toen en nu

Ook geopolitiek speelt Malta een sleutelrol. Hoewel het vandaag de dag misschien minder direct zichtbaar is dan tijdens de Tweede Wereldoorlog, blijft Malta een belangrijke zuidelijke basis. In de Tweede Wereldoorlog was Malta een onmisbaar steunpunt voor de Britse Royal Navy. Vanuit hier werd in november 1940 de helft van de Italiaanse slagschepen uitgeschakeld. Het eiland was cruciaal voor de bevoorradingslijnen en werd zwaar bevochten door de Asmogendheden om de routes naar het Afrikakorps veilig te stellen. Uiteindelijk speelde Malta een beslissende rol in het verstoren van de bevoorrading van de Duitse en Italiaanse troepen in Afrika, wat bijdroeg aan de geallieerde overwinning in de regio.

EU-lidmaatschap en de interne markt openen deuren

Niet in de laatste plaats heeft de toetreding tot de EU nieuwe mogelijkheden gecreëerd voor ondernemers in Europa. Omdat Malta door zijn kleinschaligheid nauwelijks kon concurreren met de zware industrie binnen de EU, heeft het land zijn potentieel als kleinste lidstaat slim benut. Door een aantrekkelijk fiscaal klimaat, zoals het Malta-model met een Malta Limited, trekt het eiland buitenlandse investeerders aan die kunnen profiteren van een effectieve belastingdruk van – in het ideale geval – 5%. De vrije interne markt binnen de EU heeft dit model pas echt mogelijk gemaakt.

Vanuit economisch oogpunt heeft Malta dus enorm geprofiteerd van de EU, maar als we kijken naar politieke en strategische belangen, is Malta op zijn beurt absoluut van waarde voor de Unie.